Đi du lịch ăn đặc sản: tránh đau bụng, ngộ độc và dị ứng hải sản

Ăn đặc sản là một nửa niềm vui khi đi du lịch, nhưng cũng là lý do phổ biến khiến chuyến đi bị gián đoạn: đau bụng, tiêu chảy, nổi mẩn sau bữa hải sản, ngộ độc vì món lạ. Phần lớn những chuyện này có thể tránh được với vài thói quen đơn giản khi chọn quán, chọn món và ăn uống.

Bài này tổng hợp những điều nên biết khi ăn đặc sản ở vùng lạ, đặc biệt là hải sản ở các vùng biển, món sống, món lên men, và một số loài hải sản có độc tố tự nhiên. Đây là thông tin chung; nếu có bệnh nền hoặc dị ứng, hãy hỏi bác sĩ trước chuyến đi.

Vì sao đi du lịch hay bị đau bụng

Thay đổi môi trường, nguồn nước, giờ giấc ăn uống, cộng với việc ăn nhiều món lạ, nhiều hải sản, nhiều rượu bia trong thời gian ngắn, khiến hệ tiêu hóa dễ bị quá tải. Không phải lúc nào đau bụng cũng do thực phẩm bẩn; có khi chỉ là ăn quá nhiều, quá nhanh, hoặc kết hợp những món không hợp.

Tuy vậy, ngộ độc thực phẩm thật sự cũng không hiếm, nhất là với hải sản không tươi, món ăn để lâu ở nhiệt độ phòng, nước đá không sạch, rau sống rửa không kỹ. Biết phân biệt đâu là khó chịu nhẹ, đâu là dấu hiệu cần đi khám là điều quan trọng.

Chọn quán và chọn món: những điều nên để ý

• Chọn quán đông khách địa phương, nguyên liệu được bán hết trong ngày.
• Với hải sản, chọn con còn sống trong bể, hoặc quan sát độ tươi: mắt trong, mang đỏ, thịt chắc, không có mùi lạ.
• Món nấu chín, ăn nóng an toàn hơn món nguội, món để sẵn lâu.
• Hạn chế món sống, tái nếu không chắc nguồn nguyên liệu và cách bảo quản.
• Hỏi giá trước khi gọi ở khu du lịch, tránh gọi quá nhiều món một lúc chỉ vì lạ.
• Để ý nước đá: đá viên công nghiệp có lỗ ở giữa thường sạch hơn đá cây đập nhỏ, dù không phải lúc nào cũng vậy.

Một số hải sản và món cần đặc biệt lưu ý

Một số loài có độc tố tự nhiên hoặc dễ gây ngộ độc nếu không tươi:

Dị ứng hải sản: nhận biết và xử lý

Dị ứng hải sản là một trong những dị ứng thực phẩm phổ biến ở người lớn, đặc biệt với giáp xác (tôm, cua, ghẹ) và nhuyễn thể (mực, nghêu, sò). Một người có thể ăn hải sản bình thường nhiều năm rồi bỗng bị dị ứng. Dị ứng khác với ngộ độc: dị ứng là phản ứng của hệ miễn dịch, có thể xảy ra ngay cả với lượng nhỏ hải sản tươi ngon.

Dấu hiệu nhẹ: ngứa miệng, nổi mẩn, mề đay, ngứa da. Dấu hiệu nặng cần cấp cứu ngay: sưng môi, lưỡi, họng, khó thở, khò khè, choáng váng, tụt huyết áp. Đây có thể là sốc phản vệ, đe dọa tính mạng.

Người đã từng bị dị ứng hải sản nên tránh hoàn toàn loại hải sản đó, báo rõ với quán ăn, và hỏi bác sĩ về việc mang theo thuốc. Khi đi cùng nhóm, hãy cho bạn đồng hành biết tình trạng của mình.

Khi bị đau bụng, tiêu chảy trong chuyến đi

Với trường hợp nhẹ, vài bước cơ bản:

1. Ngừng ăn món nghi ngờ, ăn nhẹ các món dễ tiêu như cháo, cơm trắng, bánh mì.
2. Uống đủ nước, ưu tiên dung dịch bù nước điện giải pha đúng hướng dẫn trên gói.
3. Nghỉ ngơi, tránh rượu bia, cà phê, đồ cay, đồ nhiều dầu mỡ.
4. Không tự ý dùng thuốc cầm tiêu chảy hoặc kháng sinh khi chưa hỏi dược sĩ, bác sĩ.
5. Đi khám ngay nếu sốt cao, phân có máu, nôn liên tục không uống được, tiêu chảy kéo dài quá một ngày, chóng mặt, khó thở, tê môi tê lưỡi, hoặc người bệnh là trẻ nhỏ, người cao tuổi, phụ nữ mang thai.

Mang theo gì trong túi khi đi ăn đặc sản

Gói bù nước điện giải. Nhẹ, dễ mang, dùng khi tiêu chảy, nôn hoặc mất nước do nắng nóng.

Thuốc cá nhân. Thuốc bạn đang dùng hằng ngày, thuốc dị ứng nếu đã được bác sĩ kê.

Nước sạch. Nước đóng chai còn niêm phong.

Thông tin y tế. Ghi chú về dị ứng, bệnh nền, nhóm máu nếu biết; số điện thoại người thân lưu sẵn trong điện thoại.

Ăn đặc sản có chừng mực: lời khuyên ít ai nghe

Nhiều chuyến đi bị hỏng không vì món ăn bẩn, mà vì ăn quá nhiều trong thời gian ngắn: hải sản ba bữa liền, nhậu đến khuya, ngủ ít. Hãy xen kẽ bữa hải sản với bữa cơm nhẹ, nhiều rau, và thử mỗi món một ít thay vì gọi đầy bàn.

Rượu bia làm tăng nguy cơ khó chịu tiêu hóa khi ăn nhiều hải sản, và làm bạn khó nhận ra dấu hiệu dị ứng sớm. Nếu uống, uống chừng mực, uống xen nước lọc, và không lái xe. Một chuyến đi trọn vẹn là chuyến đi mà bạn về nhà vẫn khỏe và còn muốn quay lại.

Món lên men và đồ khô mua mang về

Ngoài ăn tại chỗ, nhiều người mua đặc sản mang về: mắm, nem chua, chả, khô cá, khô mực. Nem chua, chả lụa, các loại mắm ăn sống cần bảo quản lạnh và dùng sớm. Nếu đi đường dài, mang theo thùng giữ lạnh, và đừng để đồ ăn trong xe nóng nhiều giờ. Nem chua có mùi chua gắt bất thường, chảy nước, đổi màu thì không nên ăn.

Khô cá, khô mực nên chọn loại khô đều, không ẩm, không có đốm mốc, mùi thơm đặc trưng. Đồ khô có màu quá tươi, quá đỏ hay quá trắng bất thường có thể đã qua tẩm màu, tẩy trắng. Khi về nhà, nướng hoặc chiên chín kỹ trước khi ăn, cất trong hộp kín ở ngăn mát hoặc ngăn đá nếu để lâu.

Với trẻ nhỏ đi cùng, nên cho trẻ ăn món quen, nấu chín, ít gia vị, và chỉ cho thử đặc sản lạ với lượng nhỏ. Hệ tiêu hóa của trẻ nhạy hơn người lớn, và trẻ khó diễn tả cảm giác khó chịu.

Đặc sản núi rừng cần biết trước khi ăn

Ngoài hải sản, nhiều ca ngộ độc trong chuyến đi đến từ thực phẩm núi rừng, đặc biệt khi tự hái hoặc mua của người bán rong. Vài thứ nên biết:

• Nấm rừng mọc tự nhiên: nhiều loài nấm độc trông gần giống nấm ăn được, nấu chín không làm mất độc tố. Các vụ ngộ độc nấm ở vùng núi phía Bắc và Tây Nguyên gần như năm nào cũng có vào mùa mưa. Chỉ ăn nấm trồng hoặc nấm do người địa phương thật sự thạo nghề hái; không tự hái theo cảm giác.
• Măng tươi: măng có chất sinh ra cyanide. Luộc kỹ, mở vung, đổ bỏ nước luộc đầu, luộc lại lần hai rồi mới xào, nấu. Măng chua, măng khô đã ngâm luộc kỹ thì an toàn hơn.
• Củ sắn (khoai mì): cùng nguy cơ như măng, nhất là sắn đắng, ăn lúc đói. Bóc vỏ, ngâm nước, luộc mở vung, không ăn nhiều khi bụng đói.
• Cóc: da, gan, trứng cóc chứa độc tố mạnh, sơ chế sót một chút cũng có thể gây ngộ độc nặng, nhất là ở trẻ em. Không nên tự làm món cóc.
• Rượu ngâm cây con, rượu không nhãn: nguồn gốc khó kiểm, có rủi ro methanol hoặc độc tố từ cây cỏ ngâm. Nếu muốn thử, chỉ uống chút ít ở nơi đáng tin, không mua mang về loại không rõ nguồn.