Gỏi tỏi và gỏi rong biển Lý Sơn: hai món nên ăn khi ra đảo

Ra đảo Lý Sơn (Quảng Ngãi), du khách hay mải tìm mua tỏi về làm quà. Nhưng với người thích ăn, hai món nên ngồi xuống thưởng thức ngay tại đảo là gỏi tỏi và gỏi rong biển. Cả hai đều làm từ nguyên liệu mà đảo có sẵn, ăn tươi mới ngon, và rất khó tìm đúng vị khi ra khỏi Lý Sơn.

Bài này nói về hai món gỏi: làm từ gì, mùa nào ăn ngon, cách người đảo trộn gỏi, và những điều nên biết khi gọi món ở các quán trên đảo.

Tỏi Lý Sơn và vì sao có món gỏi tỏi

Tỏi Lý Sơn được trồng trên nền đất pha cát biển và đất đỏ núi lửa, tưới bằng nước giếng, nổi tiếng nhờ củ nhỏ, tép chắc, mùi thơm và vị cay dịu. Tỏi thường xuống giống vào cuối năm và thu hoạch khoảng đầu năm âm lịch.

Trong quá trình trồng, người dân tỉa bớt cây, lấy thân, lá tỏi non. Phần này giòn, thơm, cay nhẹ, không hăng gắt như củ tỏi. Thay vì bỏ đi, người đảo dùng làm rau, xào hoặc trộn gỏi. Gỏi tỏi Lý Sơn ra đời từ chính phần "phụ phẩm" ấy, nên chỉ có ngon vào mùa tỏi non.

Gỏi tỏi thường được trộn từ thân, lá tỏi non thái khúc, chần hoặc để sống tùy nhà, trộn cùng tôm luộc, thịt ba chỉ, mực hoặc cá cơm, thêm đậu phộng rang, chanh, đường, nước mắm, ớt, ăn kèm bánh tráng.

Rong biển Lý Sơn và gỏi rong biển

Quanh đảo có các bãi đá ngầm, nơi rong biển mọc vào mùa nước lạnh. Người dân, nhất là phụ nữ, lội ra bãi khi triều xuống để hái rong. Mùa rong thường rơi vào khoảng đầu năm, kéo dài vài tháng tùy thời tiết.

Rong biển tươi được rửa nhiều lần cho sạch cát, muối, rồi trộn gỏi với chanh, tỏi, ớt, đường, nước mắm, đậu phộng, có nơi thêm hành tây, rau răm hoặc trộn cùng tôm, mực. Rong giòn sần sật, mát, vị biển nhẹ.

Ngoài mùa rong tươi, quán dùng rong phơi khô ngâm nở lại. Rong khô ngâm vẫn giòn nhưng kém tươi hơn, và cần rửa kỹ để bớt mùi mặn.

Hai món gỏi đặt cạnh nhau

Trộn gỏi rong biển tại nhà

Nếu mua được rong biển Lý Sơn tươi hoặc khô:

1. Rong tươi: rửa nhiều lần dưới vòi nước, bóp nhẹ cho sạch cát. Rong khô: ngâm nước sạch đến khi nở mềm, thay nước vài lần, rồi rửa lại.
2. Chần rong rất nhanh qua nước sôi nếu muốn rong giòn hơn và bớt mùi tanh, rồi ngâm ngay vào nước lạnh, vớt để ráo.
3. Pha nước trộn: nước cốt chanh, nước mắm, đường, tỏi, ớt băm. Nếm cho chua ngọt cân bằng.
4. Trộn rong với hành tây thái mỏng, tôm luộc hoặc mực luộc, rưới nước trộn, để ngấm vài phút.
5. Rắc đậu phộng rang, rau răm lên trên, ăn ngay để rong còn giòn.

Ra đảo ăn gỏi: điều nên biết

Đi đúng mùa. Ngoài mùa tỏi non, gỏi tỏi thường không có hoặc phải dùng lá tỏi già, kém ngon. Ngoài mùa rong, gỏi rong làm từ rong khô.

Hỏi giá trước. Quán trên đảo có giá khác nhau, nhất là mùa du lịch. Hỏi giá món gỏi kèm hải sản trước khi gọi.

Kết hợp hải sản chín. Gỏi là món khai vị, mát. Gọi thêm hải sản nướng, luộc, cháo hải sản để bữa ăn đủ chất và ấm bụng.

Thời tiết quyết định lịch đi. Tàu ra đảo có thể tạm ngừng khi biển động. Xem thông báo của đơn vị vận tải biển trước khi đi.

Những món ăn khác nên thử ở Lý Sơn

Ngoài hai món gỏi, Lý Sơn có cháo hải sản, ốc nấu, cua nướng, mực một nắng nướng, các món từ cá tươi đánh bắt quanh đảo. Một số món dùng tỏi Lý Sơn làm gia vị chính như mực xào tỏi, tôm hấp tỏi.

Với người muốn ăn như người đảo, hãy để ý các quán nhỏ do gia đình mở, thực đơn theo mẻ cá trong ngày. Những quán này không có nhiều món, nhưng hải sản tươi và cách nấu gần với bếp nhà.

Đường ra đảo và nhịp sống ăn uống trên đảo

Từ đất liền, khách ra Lý Sơn bằng tàu cao tốc hoặc tàu thường xuất phát từ cảng Sa Kỳ. Thời gian đi ngắn, nhưng lịch tàu phụ thuộc thời tiết. Vào mùa biển động, tàu có thể tạm ngừng, nên lên kế hoạch dư thời gian.

Trên đảo, quán ăn tập trung quanh khu trung tâm và gần cảng. Sáng sớm, người đảo ăn bánh, cháo, bún; trưa và tối là hải sản. Các món gỏi thường được gọi vào bữa trưa hoặc tối, khi gia đình hay nhóm bạn ngồi chung một bàn hải sản.

Vì đảo nhỏ, nhiều nguyên liệu phải chở từ đất liền ra. Riêng tỏi, rong và hải sản đánh bắt quanh đảo là thứ "của nhà", nên các món làm từ chúng thường tươi và đáng gọi nhất.

Mang rong biển và tỏi về: cách giữ cho tốt

Nếu muốn mang về để tự làm gỏi ở nhà:

• Rong khô: chọn rong khô đều, không ẩm, không mùi mốc; cho vào túi kín, để nơi khô ráo.
• Rong tươi: rất khó mang xa, nếu mang thì giữ lạnh và dùng trong một hai ngày.
• Tỏi non: nhanh héo, nên dùng sớm; bọc giấy báo khô, để ngăn mát.
• Khi chế biến ở nhà, ngâm rửa kỹ và nếm muối, vì rong khô có thể còn mặn.

Một bữa ăn mẫu kiểu người đảo

Cho nhóm bốn người, bữa trưa trên đảo có thể gồm một đĩa gỏi rong biển, một đĩa gỏi tỏi nếu đúng mùa, mực một nắng nướng, ốc luộc lá sả và một nồi cháo hải sản. Gỏi mở vị, món nướng đậm đà, cháo ấm bụng kết thúc bữa. Cách ăn này vừa đủ, không lãng phí và cho bạn nếm trọn những thứ đảo có sẵn.

Ăn gỏi đúng mùa nghĩa là gì với người đảo

Người Lý Sơn ăn theo mùa rất rõ. Mùa tỏi non, gần như bữa nào cũng có món từ tỏi: tỏi non xào mực, tỏi non trộn gỏi, canh tỏi non. Mùa rong, rong biển xuất hiện trong gỏi, trong canh, trong chè. Hết mùa, những món đó tự rút khỏi mâm cơm, nhường chỗ cho cá, mực, ốc theo con nước.

Với khách, điều này có nghĩa là không phải lúc nào ra đảo cũng ăn được đủ hai món gỏi. Nếu lịch đi linh hoạt, hãy hỏi trước người quen, chủ nhà nghỉ trên đảo xem đang mùa gì, để chọn được thời điểm ăn đúng món mình muốn.

Sai lầm thường gặp của khách lần đầu

Nhiều khách gọi quá nhiều món gỏi và đồ sống cùng lúc, ăn xong bị lạnh bụng, nhất là khi vừa đi tàu say sóng. Cũng có người mua rong khô trôi nổi không rõ nơi phơi, về ngâm thấy cát và mùi lạ. Hãy ăn gỏi vừa phải, kèm món nóng, và mua rong ở nơi thấy rõ rong được phơi sạch sẽ, đóng gói kín.