Hồ Trị An là hồ thủy điện lớn nằm trên địa phận các huyện Vĩnh Cửu, Định Quán cũ của Đồng Nai. Mặt hồ rộng, nước sâu, có nhiều đảo nhỏ và những làng bè nuôi cá nối nhau. Với người miền Đông, đi Trị An gần như đồng nghĩa với đi ăn cá: cá lăng, cá mè, cá chép, cá rô phi, cá thát lát, có loại nuôi bè, có loại do ngư dân đánh lưới trên hồ.
Người lần đầu tới dễ gọi nhầm món hoặc trả giá quá cao vì không biết cá nào đang vào mùa, cá nào nuôi, cá nào tự nhiên. Bài này giúp bạn hiểu các loại cá phổ biến, món nào hợp với cá nào, cách nhận cá tươi, và cách mang một con cá lăng về nhà nấu lại.
Các loại cá hay gặp ở Trị An và món hợp nhất
Mỗi loại cá có kết cấu thịt khác nhau. Chọn đúng món cho đúng cá là cách người địa phương ăn.
| Loại cá | Đặc điểm thịt | Món hợp |
|---|---|---|
| Cá lăng | Không vảy, thịt trắng, chắc, ít xương dăm, da béo | Nướng muối ớt, lẩu măng chua, kho tộ, chả cá |
| Cá mè | Thịt mềm, ngọt, nhiều xương dăm | Hấp cuốn bánh tráng, nấu canh chua, kho |
| Cá chép | Thịt chắc vừa, béo | Chiên xù cuốn bánh tráng, nấu cháo, om dưa |
| Cá rô phi | Thịt trắng, dễ ăn | Nướng giấy bạc, chiên giòn chấm nước mắm gừng |
| Cá thát lát | Thịt dẻo, dai | Làm chả cá, chiên phồng, nấu canh khổ qua |
| Cá bống, tép hồ | Nhỏ, ngọt | Kho tiêu, rang me, chiên giòn |
Cá lăng: món chính của mọi bữa ở Trị An
Cá lăng là loài cá da trơn, thân dài, đầu bẹt, da màu xám hoặc vàng nhạt. Thịt cá lăng trắng, chắc, gần như không có xương dăm, da dày và béo. Chính vì thế cá lăng là loại cá đắt nhất trong thực đơn các nhà bè, và cũng là loại được khách gọi nhiều nhất.
Món phổ biến nhất là cá lăng nướng muối ớt hoặc nướng sả: cá cắt khúc, ướp muối, ớt, sả, nướng trên than tới khi da xém vàng, thịt bên trong còn ẩm. Thứ hai là lẩu cá lăng măng chua: nước lẩu nấu chua nhẹ bằng măng chua và cà chua, thả khúc cá lăng vào khi nước đang sôi, ăn với bún và rau muống, bông súng. Ăn hai món này, bạn sẽ thấy rõ vì sao người ta lặn lội lên tận hồ để ăn cá.
Người địa phương còn làm cá lăng kho tộ, chả cá lăng chiên, và đầu cá lăng nấu canh chua. Nếu đi theo nhóm, có thể gọi một con cá lăng cỡ vừa rồi yêu cầu chế biến hai món: phần thân nướng, phần đầu và đuôi nấu lẩu.
Gọi món ở nhà bè cho đúng
Ăn cá ở Trị An thường là ăn trên nhà bè hoặc quán ven hồ. Cách gọi món dưới đây giúp bạn ăn được cá tươi, đúng giá.
- Hỏi chủ bè loại cá nào đang có, cá bè nuôi hay cá lưới trên hồ. Cá lưới tự nhiên thường ít và đắt hơn, có ngày không có.
- Ra lồng xem cá, chọn con theo cân. Cá tươi bơi khỏe, phản xạ nhanh khi vớt lên.
- Hỏi giá theo ký và cân trước mặt, thống nhất cách chế biến (một món hay hai món) trước khi làm.
- Gọi thêm rau hồ, bông súng, rau muống nếu có, những thứ hái ngay quanh bè.
- Gọi thêm một đĩa cá nhỏ chiên giòn hoặc tép rang để nhâm nhi trong lúc chờ món chính.
Nhận cá tươi và món làm kỹ
Da cá. Cá lăng tươi có da căng, bóng, nhớt trong. Da nhăn, có vết loét, nhớt đục là cá yếu hoặc để lâu.
Thịt cá sau khi nấu. Thịt cá tươi khi chín trắng, chắc, tách thớ rõ. Thịt bở, nhão, có mùi bùn là cá kém.
Mùi bùn. Cá hồ nuôi đúng cách ít mùi bùn. Quán làm kỹ thường bỏ màng đen trong bụng và ngâm qua nước muối gừng trước khi chế biến.
Nước lẩu. Lẩu ngon chua thanh, ngọt từ xương cá. Nước lẩu ngọt gắt, nhiều bột nêm là quán làm nhanh.
Cách chấm. Cá nướng chấm muối ớt chanh hoặc nước mắm gừng. Món hấp chấm mắm nêm hoặc nước mắm me.
Cá mè hấp cuốn và cá chép chiên xù: hai món cho bữa đông người
Nếu đi nhóm từ sáu người trở lên, ngoài cá lăng bạn nên gọi thêm một món cuốn. Cá mè hấp là lựa chọn quen thuộc: cá nguyên con hấp với gừng, hành, có nơi lót hành lá và đậu phộng, bưng ra cả đĩa lớn. Người ăn gỡ thịt, đặt lên bánh tráng cùng bún, dưa leo, khế, chuối chát, rau thơm, cuốn lại chấm mắm nêm hoặc nước mắm me. Cách cuốn chậm rãi giúp gỡ hết xương dăm của cá mè.
Cá chép chiên xù là món của tiệc: cá được chiên ngập dầu cho vảy dựng lên giòn rụm, giữ nguyên hình dáng con cá. Gỡ thịt cuốn bánh tráng, chấm nước mắm chua ngọt. Món này cần cá cỡ lớn và chiên lâu, nên gọi ngay khi tới để quán kịp làm.
Hai món cuốn này ăn chậm, nhiều rau, rất hợp khi ngồi trên bè giữa gió hồ. Người miền Đông thường để món cuốn ra trước, món lẩu sau cùng để ăn no.
Nấu lẩu cá lăng măng chua tại nhà
Cá lăng nuôi hiện bán khá rộng ở chợ các thành phố miền Nam. Lượng cho bốn người.
- Một ký cá lăng, cắt khúc dày hai đốt ngón tay, chà muối và chanh để bớt nhớt, rửa sạch.
- Ướp cá với chút muối, tiêu, nước mắm, nghệ tươi đập dập (nếu thích màu vàng) trong mười lăm phút.
- Phi hành tỏi, xào cà chua, cho một chén măng chua đã rửa vào xào thơm.
- Đổ khoảng hai lít nước hầm xương hoặc nước lọc, đun sôi, nêm muối, đường, nước mắm, thêm me nếu muốn chua hơn.
- Thả cá vào khi nước sôi mạnh, nấu chừng năm sáu phút là chín. Không đảo nhiều, cá dễ vỡ.
- Dọn kèm bún tươi, rau muống, bông súng, ngò om, ớt, chén nước mắm ớt để chấm cá.
Đi ăn cá Trị An thế nào cho trọn
Các làng bè và quán cá tập trung ở vài khu ven hồ và ven sông Đồng Nai phía dưới đập. Nhiều nơi kết hợp chèo thuyền, ngắm hồ, câu cá giải trí. Đi trong ngày từ Biên Hòa hoặc TP. Hồ Chí Minh là vừa; nên đến trước bữa trưa để cá được chế biến không vội.
Mùa khô, mực nước hồ hạ, nhiều doi đất lộ ra, cảnh đẹp nhưng nắng gắt; nên chọn quán có mái che. Mùa mưa, nước lên, cá lưới tự nhiên nhiều hơn, nhưng đường vào các bến có thể lầy. Đi thuyền ra bè thì luôn mặc áo phao, trẻ em cần người lớn kèm sát.
Nhiều bè có bán bia rượu. Nếu uống, hãy uống vừa phải và không lái xe; đường từ hồ về thành phố khá xa và có đoạn tối vào chiều muộn.
Xương cá: món nào hợp trẻ nhỏ và người lớn tuổi
Đi ăn cá Trị An cả nhà, chuyện xương cá đáng lo hơn chuyện ngon dở. Mỗi loài cá hồ có kiểu xương khác nhau, gọi món theo đó thì bữa ăn đỡ căng thẳng.
| Cá | Kiểu xương | Món hợp cho trẻ nhỏ, người già |
|---|---|---|
| Cá lăng | Không có xương dăm, chỉ có xương sống và xương lớn dễ gỡ | Lẩu, nướng, kho; món an toàn nhất cho trẻ |
| Cá mè | Rất nhiều xương dăm nhỏ trong thịt | Nên để người lớn gỡ kỹ, hoặc gọi món khác cho trẻ |
| Cá chép | Có xương dăm hình chữ Y dọc thân | Chiên xù thì xương giòn hơn nhưng vẫn phải gỡ |
| Cá rô phi, cá diêu hồng | Xương to, ít dăm | Hấp, chiên; dễ gỡ cho trẻ |
Câu hỏi thường gặp
Cá lăng Trị An có phải cá tự nhiên không?
Phần lớn cá lăng ở các nhà bè hiện là cá nuôi lồng trên hồ. Cá lăng đánh bắt tự nhiên vẫn có nhưng ít và giá cao hơn. Bạn nên hỏi thẳng chủ bè, phần lớn đều nói rõ.
Cá mè nhiều xương dăm thì ăn thế nào cho tiện?
Cá mè hợp nhất khi hấp rồi gỡ thịt cuốn bánh tráng, vì gỡ chậm sẽ tránh được xương. Nấu canh chua hay kho thì nên cắt khúc nhỏ và ăn từ tốn. Trẻ nhỏ nên ăn cá lăng, ít xương hơn.
Mang cá từ Trị An về nhà thế nào?
Nhờ chủ bè làm sạch, cắt khúc, cho vào túi kín rồi xếp vào thùng xốp có đá. Đi đường hai ba tiếng vẫn giữ tốt. Về nhà nấu ngay hoặc cho vào ngăn đông.
Ăn cá nước ngọt có cần lưu ý gì?
Cá nước ngọt phải nấu chín kỹ. Không ăn gỏi cá nước ngọt sống vì nguy cơ nhiễm sán lá gan. Món nướng, lẩu, kho, chiên đều an toàn khi cá chín hẳn.
Cá lăng nướng chấm gì ngon?
Muối ớt chanh xanh là kiểu phổ biến nhất, giữ được vị ngọt của cá. Nước mắm gừng hoặc mắm me cũng hợp, nhất là khi cuốn bánh tráng với rau sống.
