Ăn hải sản ở Cửa Lò: ghẹ, mực, cá thu theo mùa và cách gọi món không hớ

Cửa Lò là bãi biển gần thành phố Vinh nhất, mùa hè đông khách từ khắp Nghệ An, Hà Tĩnh, Thanh Hóa và cả Hà Nội vào tắm biển. Ăn hải sản là phần không thể thiếu, nhưng cũng là chỗ du khách hay phàn nàn nhất: gọi món không biết giá, mua nhầm hàng không tươi, chọn sai mùa.

Bài này dành cho người muốn ăn hải sản Cửa Lò cho ra ngô ra khoai: mùa nào có gì, nên mua ở bến thuyền buổi sáng hay ngồi quán, chọn ghẹ, mực, cá thu ra sao và vài món nên thử theo kiểu dân biển Nghệ An.

Mùa nào có gì ở biển Cửa Lò

Mùa hải sản ở đây gắn với các vụ đánh bắt ven bờ. Bảng dưới là kinh nghiệm chung, năm sớm năm muộn tuỳ thời tiết.

Mua ở bến thuyền hay ngồi quán

Muốn hải sản tươi và giá dễ chịu, hãy dậy sớm ra khu vực thuyền cập bến hoặc chợ cá ven biển. Thuyền đánh đêm thường về từ lúc trời chưa sáng tới khoảng bảy tám giờ. Người dân mua bán ngay trên bãi, hàng còn nhảy, mực còn trong. Cửa Hội ở phía nam Cửa Lò cũng là nơi tàu thuyền tập trung, chợ cá sáng khá đông.

Mua xong, nhiều quán ven biển nhận chế biến hộ với tiền công theo cân. Cách này thường tiết kiệm hơn gọi thẳng ở quán, nhưng cần hỏi rõ giá công chế biến từng món trước khi đưa hàng. Nếu ngồi quán gọi món luôn, hãy chọn quán niêm yết giá rõ ràng, yêu cầu cân trước mặt và báo giá trước khi chế biến.

Chọn hải sản tươi

Mực. Mực tươi thân trong, có ánh óng, đốm màu trên da còn đổi màu khi chạm, mắt trong, đầu dính chặt thân. Mực để lâu thân đục trắng, da tróc, mùi tanh nồng.

Ghẹ. Chọn con còn sống, chân càng cử động khoẻ, cầm nặng tay, ấn yếm thấy cứng. Ghẹ nhẹ, yếm mềm là ghẹ óp, ít thịt.

Cá thu. Cá thu tươi da sáng bạc ánh xanh, mắt lồi trong, mang đỏ, thịt ấn vào đàn hồi. Cá đã cắt khoanh thì nhìn thớ thịt hồng, không chảy nước.

Sò, ốc. Còn sống thì vỏ khép chặt hoặc khép lại khi chạm vào. Vỏ há sẵn, có mùi hôi là bỏ.

Những món nên thử theo kiểu dân biển

Với mực tươi, người Cửa Lò thích nhất là hấp gừng hoặc nhúng nước sôi vừa chín tới, chấm nước mắm gừng ớt, để nguyên vị ngọt giòn. Mực nướng than ăn với muối tiêu chanh cũng phổ biến. Mực một nắng, tức mực phơi một nắng cho se mặt, đem nướng lên dai và ngọt đậm hơn mực tươi; đây cũng là thứ khách hay mua mang về.

Ghẹ thì hấp hoặc luộc là đủ, chấm muối tiêu chanh. Cá thu tươi rán, kho hoặc nấu canh chua đều ngon; dân địa phương còn làm cá thu sốt cà hoặc kho với nước mắm, tiêu, ăn với cơm. Cá nục, cá trích rẻ hơn, nướng than cuốn bánh tráng, rau sống, chấm nước mắm tỏi ớt là món bình dân rất hợp buổi chiều trên bãi.

Ngoài hải sản, buổi tối ở Cửa Lò có thể tìm các món của xứ Nghệ như súp lươn, cháo lươn, bánh mướt, bánh đúc ở khu phố cách bãi biển một đoạn, giá bình dân hơn khu mặt biển.

Cảnh giác những tình huống hay bị hớ

Phần lớn hàng quán làm ăn tử tế, nhưng mùa cao điểm vẫn có những chuyện khách nên biết trước:

• Gọi món theo cân mà không hỏi giá mỗi cân, đến khi thanh toán mới biết.
• Không chứng kiến lúc cân, sau đó số cân báo cao hơn thực tế.
• Hải sản đông lạnh hoặc hàng nơi khác được giới thiệu là hàng vừa đánh bắt.
• Mực ngâm nước cho nở, thân trắng đục, nặng nước, chế biến xong co lại còn một nửa.
• Tiền công chế biến không báo trước, tính theo từng món cao bất thường.

Đi Cửa Lò lúc nào cho trọn

Mùa hè từ khoảng tháng 5 tới tháng 8 là mùa du lịch chính, biển đẹp, mực nhiều, nhưng quán đông, giá dịch vụ cao hơn. Đầu và cuối mùa vẫn tắm biển được, khách vãn hơn, dễ mua hải sản giá hợp lý. Mùa đông gió lạnh, biển động, ít người tắm biển, song đây lại là lúc cá thu, cá biển ngon, hợp với người muốn ăn hơn là tắm.

Nếu chỉ có một ngày, bạn có thể sáng ra bến thuyền mua hải sản nhờ quán chế biến, trưa nghỉ, chiều tắm biển, tối tìm một bát súp lươn hay cháo lươn ở Vinh. Lịch như vậy vừa ăn đủ món biển vừa có thêm món đặc trưng của xứ Nghệ.

Nước chấm và cách ăn của dân Cửa Lò

Một đĩa hải sản ngon có khi hỏng chỉ vì chén chấm. Dân biển Nghệ An chuộng nước mắm cá cơm nguyên chất pha gừng, tỏi, ớt, vắt chanh, ăn với mực hấp, cá luộc. Muối tiêu chanh hoặc muối ớt xanh hợp với ghẹ, tôm, mực nướng. Cá nướng cuốn bánh tráng thì chấm nước mắm pha loãng, ngọt dịu hơn.

Người địa phương ít khi ăn mù tạt hay sốt chấm đóng chai với hải sản tươi. Nếu quán đưa ra chén sốt pha sẵn, bạn có thể xin thêm nước mắm nguyên chất, gừng và ớt để tự pha. Rau ăn kèm thường là rau sống, dưa leo, khế chua thái mỏng; khế giúp ăn hải sản đỡ ngấy.

Mang hải sản Cửa Lò về nhà

Nhiều khách mua mực tươi, mực một nắng, cá thu mang về Vinh hoặc ra Hà Nội. Muốn hàng về tới nhà vẫn ngon, cần chú ý:

• Mua vào cuối chuyến đi, càng gần giờ về càng tốt.
• Nhờ người bán làm sạch, chia túi nhỏ theo bữa, hút chân không nếu có.
• Xếp vào thùng xốp có đá hoặc túi đá gel, đá không tiếp xúc trực tiếp với mực để mực không bị bạc.
• Về tới nhà cho ngay vào ngăn đá; mực một nắng giữ ngăn đá dùng được vài tuần.
• Đi máy bay thì hỏi trước quy định của hãng về hàng tươi sống, đông lạnh và thùng xốp.

Ăn hải sản cho lành khi đi biển

Mùa hè nóng, hải sản để ngoài trời chỉ vài giờ đã kém tươi. Nên ăn hải sản vừa chế biến xong, tránh các món sống hoặc tái nếu không chắc nguồn hàng, và đừng để thừa rồi mang về khách sạn ăn tiếp vào hôm sau. Trẻ nhỏ, người lớn tuổi, phụ nữ mang thai nên ăn món đã nấu chín kỹ.

Người có tiền sử dị ứng tôm cua, mực, sò ốc nên ăn thử một lượng nhỏ trước và mang theo thuốc đã được bác sĩ kê nếu từng bị nặng. Uống bia rượu cùng hải sản thì giữ chừng mực và không lái xe sau khi uống.

Những thứ ở biển nên tránh hoặc hỏi kỹ trước khi ăn

Phần lớn hải sản ở chợ và bến Cửa Lò là quen thuộc, nhưng thỉnh thoảng có thứ lạ lẫn vào mẻ lưới. Vài điều nên nhớ:

• Cá nóc: có độc tố mạnh, nấu chín không hết độc. Cơ quan y tế đã nhiều lần cảnh báo không dùng cá nóc làm thực phẩm. Gặp cá lạ thân tròn, da trơn, phình bụng khi chạm vào thì đừng mua, kể cả khi người bán nói đã làm sạch.
• Sam, so biển nhỏ: đã có những vụ ngộ độc do ăn nhầm loài sam nhỏ có độc. Không rành phân biệt thì không nên gọi món này ở quán lạ.
• Ốc, sò lạ không rõ tên: chỉ ăn những loại quen như ốc hương, ốc mỡ, sò huyết, ngao. Ốc lạ nhặt ở bãi đá hay mua lẻ của người đi biển thì để lại.
• Món tái, sống: gỏi cá, hàu sống chỉ nên ăn ở nơi hải sản thật tươi, quán sạch sẽ. Nếu bụng yếu hoặc đang đi cùng trẻ nhỏ, chọn món hấp, nướng chín.
• Có dấu hiệu tê môi, buồn nôn, chóng mặt sau khi ăn thì đến cơ sở y tế gần nhất ngay, mang theo phần thức ăn còn lại nếu có.