Ăn gì từ sữa ở Mộc Châu: sữa nóng, bánh sữa, sữa chua và món tự làm

Nhắc Mộc Châu, nhiều người nghĩ ngay tới đồi chè và những đàn bò sữa. Cao nguyên này có nghề nuôi bò sữa từ khoảng cuối những năm 1950, khí hậu mát, đồng cỏ rộng, nên sữa và các món từ sữa trở thành một phần của bữa ăn vùng này. Lên Mộc Châu, ngoài bê chao, cải mèo, thứ khách tìm nhiều nhất là cốc sữa nóng buổi sáng và miếng bánh sữa ngọt mềm.

Bài này nói chuyện ăn uống: sữa ở Mộc Châu được dùng thế nào, món nào nên thử tại chỗ, và cách tự làm bánh sữa, sữa chua từ sữa tươi khi về nhà. Những món này đơn giản, nhưng làm đúng mới ra được vị béo thanh của sữa cao nguyên.

Vì sao sữa Mộc Châu được nhắc tới

Mộc Châu ở độ cao khoảng một nghìn mét, mùa hè mát, mùa đông lạnh, hợp với giống bò sữa nhập nội vốn chịu nóng kém. Đồng cỏ trải dài trên các đồi thoải, bò được chăn thả và cho ăn cỏ trồng. Sữa có vị béo, thơm, độ ngọt tự nhiên vừa phải.

Sữa tươi ở đây phần lớn được thu mua để chế biến công nghiệp, nhưng một phần được các gia đình, cơ sở nhỏ làm thành bánh sữa, sữa chua, bán cho khách. Khi ăn tại chỗ, bạn cảm nhận được sữa mới, ít qua xử lý, khác với hộp sữa mua ở siêu thị miền xuôi.

Những món từ sữa nên thử khi ở Mộc Châu

Sữa tươi nóng buổi sáng. Một cốc sữa tươi đun nóng uống trong sương sớm là trải nghiệm đơn giản nhất. Có nơi cho thêm chút đường, nên hỏi để chọn không đường nếu muốn vị nguyên.

Bánh sữa. Sữa cô đặc với đường đến khi sánh, đổ khuôn, cắt miếng vuông, có loại mềm dẻo, có loại khô hơn, có vị cà phê, lá dứa, socola.

Sữa chua. Sữa chua hũ, sữa chua uống, có nơi bán sữa chua nếp cẩm, sữa chua mít ăn vặt ở các quán cà phê.

Sữa tươi nướng, sữa chiên. Một số quán có sữa tươi chiên giòn, vỏ ngoài giòn, ruột mềm như kem, ăn nóng.

Cà phê sữa tươi, trà sữa. Các quán ven đồi chè pha bằng sữa tươi địa phương, vị béo nhẹ hơn sữa đặc.

Bánh sữa: món dễ ăn, dễ nhầm

Bánh sữa truyền thống làm từ sữa tươi, đường, đun nhỏ lửa rất lâu, khuấy liên tục đến khi sữa cạn và sánh thành khối. Bánh có màu trắng ngà đến vàng nhạt, mùi sữa nấu thơm, mềm và hơi dẻo. Bánh làm nhanh hoặc làm từ sữa bột thường trắng tinh, ngọt gắt, mùi sữa nhạt, ăn nhanh ngấy.

Mua bánh sữa ở Mộc Châu nên nếm thử, chọn loại còn mùi sữa rõ, ngọt vừa. Bánh để nơi khô thoáng được một thời gian ngắn, nên đọc hạn dùng trên gói và cất ngăn mát khi về nhà.

Làm bánh sữa từ sữa tươi tại nhà

Cần kiên nhẫn khuấy khoảng một tiếng. Lượng dưới đây cho một khay nhỏ:

1. Chuẩn bị một lít sữa tươi nguyên kem không đường và khoảng một trăm năm mươi gam đường.
2. Đổ sữa vào chảo chống dính đáy dày, đun lửa vừa đến khi sôi lăn tăn rồi hạ nhỏ lửa.
3. Cho đường vào, khuấy đều liên tục, vét đáy và thành chảo để không cháy.
4. Khi sữa sánh lại, chuyển màu ngà, khuấy nhanh hơn. Hỗn hợp đặc dần như bột nhão và tách khỏi thành chảo là được.
5. Cho thêm một thìa bơ nếu muốn bánh béo và bóng.
6. Đổ vào khay lót giấy nến, dàn phẳng, để nguội rồi cất ngăn mát một hai giờ, cắt miếng vuông.

Làm sữa chua từ sữa tươi

1. Đun một lít sữa tươi với khoảng tám mươi gam đường đến khi đường tan, không để sôi trào.
2. Để sữa nguội còn ấm tay, khoảng bốn mươi độ.
3. Đánh tan một hũ sữa chua cái không đường, trộn vào sữa, khuấy nhẹ.
4. Rót vào hũ thủy tinh sạch, đậy nắp, ủ ấm sáu đến tám tiếng (nồi ủ, thùng xốp có nước ấm hoặc lò có đèn).
5. Khi sữa đông mịn, cho vào ngăn mát ít nhất vài tiếng rồi mới ăn.

Lỗi hay gặp khi tự làm

• Bánh sữa cháy đáy, có vị khét: lửa to hoặc khuấy không đều.
• Bánh sữa nhão không cắt được: chưa cô đủ, hỗn hợp chưa tách khỏi thành chảo.
• Sữa chua không đông: sữa quá nóng khi cho men, làm chết men cái.
• Sữa chua chua gắt, tách nước: ủ quá lâu hoặc nơi ủ quá nóng.
• Dùng sữa đã có đường, có hương liệu: vị không ổn định, khó đông.

Uống sữa tươi đúng cách khi đi du lịch

Sữa bán ở quầy ven đường nên được đun sôi hoặc tiệt trùng trước khi uống. Người dạ dày yếu, không dung nạp đường sữa, nên uống ít, hoặc chọn sữa chua thay sữa tươi. Trẻ nhỏ chỉ nên uống sữa đã qua đun sôi, đựng trong cốc sạch.

Muốn mang sữa tươi về miền xuôi, cần thùng giữ lạnh và đá. Sữa tươi để quá lâu ngoài nhiệt độ thường dễ hỏng. Bánh sữa, sữa chua uống đóng chai có hạn dùng rõ ràng thì tiện mang hơn.

Kết hợp với chuyến đi Mộc Châu

Sáng sớm là lúc sữa tươi ngon nhất, cũng là lúc đồng cỏ, đồi chè đẹp nhất trong sương. Có thể bắt đầu ngày bằng cốc sữa nóng, buổi trưa ăn bê chao, cải mèo, chiều ghé quán cà phê bên đồi gọi sữa chua hoặc trà sữa tươi. Tháng Mười Hai đến tháng Một có hoa cải trắng, mùa xuân có hoa mận, hoa mơ; ăn uống gắn với cảnh mùa nào cũng có cái riêng.

Sữa trong bữa ăn của người Mộc Châu

Sữa không phải món truyền thống của người Thái, người Mông bản địa, mà đến cùng với các nông trường bò sữa. Người dân các tiểu khu quanh nông trường dần quen dùng sữa trong bữa sáng, làm bánh sữa, sữa chua bán cho khách qua đường. Sau nhiều thập kỷ, bánh sữa và sữa chua đã trở thành món gắn với tên Mộc Châu như bê chao hay cải mèo.

Ngày nay nhiều gia đình nuôi bò sữa quy mô hộ, bán sữa cho nhà máy và để lại một phần làm món ăn. Một số trang trại mở cửa đón khách, cho xem vắt sữa, uống sữa nóng, làm bánh sữa cùng chủ nhà. Đây là cách hay để trẻ con hiểu sữa đến từ đâu.

So sánh nhanh các món sữa

Mỗi món hợp một hoàn cảnh khác nhau:

Mua đồ sữa ở đâu cho đúng

Các cửa hàng của cơ sở chế biến sữa, các trang trại mở cửa đón khách và cửa hàng trong thị trấn có bán bánh sữa, sữa chua đóng gói có nhãn ghi rõ nơi sản xuất, hạn dùng. Hàng bày bán ven đường không nhãn, không hạn, để ngoài nắng nên cân nhắc. Đồ sữa là thực phẩm dễ hỏng, chọn nơi có tủ mát và hàng quay vòng nhanh.

Nếu chỉ mua để ăn trong chuyến đi, mua lượng nhỏ mỗi ngày tốt hơn mua một lần nhiều. Sữa chua và sữa tươi chỉ nên mua vào ngày cuối nếu muốn mang về, đặt thùng lạnh ngay sau khi mua.