Đồ nướng phố đêm Sa Pa: món nào nên thử, chọn bếp thế nào để khỏi ngán

Khi mặt trời xuống sau dãy núi và nhiệt độ ở thị xã Sa Pa tụt nhanh, các bếp than đỏ bắt đầu xuất hiện dọc các con phố quanh khu trung tâm, gần nhà thờ đá và chợ. Người bán, nhiều người là phụ nữ Mông, Dao, ngồi sau một bếp than nhỏ với rổ trứng, ngô, khoai, xiên thịt, ống cơm lam. Khách ngồi ghế thấp quanh bếp, vừa sưởi vừa ăn.

Đồ nướng Sa Pa không phải món cầu kỳ, nhưng là trải nghiệm buổi tối được hỏi nhiều nhất. Biết chọn món, chọn bếp và gọi vừa đủ thì đây là bữa ăn vui, rẻ, ấm; gọi tràn lan thì dễ ngán và tốn hơn dự tính.

Đồ nướng Sa Pa có gì khác

Phần lớn món nướng ở Sa Pa đều có ở nơi khác, nhưng có hai điều làm nó khác. Thứ nhất là nguyên liệu vùng cao: ngô nếp, khoai lang, khoai môn trồng trên nương; nấm hương, su su, thịt lợn bản. Thứ hai là không khí lạnh: một quả trứng nướng ở ba mươi độ chẳng có gì đặc biệt, nhưng cầm trong tay giữa đêm mười độ thì khác hẳn.

Phong cách bán cũng riêng: mỗi bếp nhỏ một người nướng, khách tự chọn từng xiên, từng quả trong rổ bày sẵn, người bán nướng ngay trước mặt. Không có thực đơn in, giá thường tính theo từng món.

Những món nên thử

Trứng gà nướng. Trứng được đục lỗ nhỏ, có nơi bơm thêm gia vị, nướng trên than tới khi vỏ xém. Bóc ra lòng trắng hơi dai, lòng đỏ bùi, chấm muối tiêu hoặc muối ớt.

Cơm lam. Gạo nếp ngâm, cho vào ống tre non, nướng tới khi vỏ ống cháy sém. Chẻ ống ra, lõi cơm dẻo thơm mùi tre, chấm muối vừng. Đây là món làm chắc bụng.

Thịt lợn xiên nướng. Thịt ba chỉ hoặc nạc vai ướp mắc khén, sả, tỏi, nướng trên than. Thịt lợn bản thớ chắc, ít mỡ hơn thịt lợn công nghiệp.

Ngô nếp, khoai lang, khoai môn. Nông sản của nương, nướng nguyên vỏ. Ngô nếp dẻo ngọt, khoai lang vỏ cháy ruột vàng; ăn kèm để cân lại các món thịt.

Nấm, rau cuộn thịt. Nấm kim châm hoặc lá hẹ, su su cuộn ba chỉ nướng. Món này dễ ăn với người không quen thịt nướng nhiều.

Đậu phụ, bánh dày nướng. Lựa chọn cho người ăn chay hoặc muốn ăn nhẹ.

Gọi bao nhiêu là vừa

Cách gọi phổ biến nhất là ăn thử rồi gọi thêm. Một gợi ý cho nhóm bốn người để không thừa:

Chọn bếp nướng sạch và giá rõ ràng

Nhìn than: than hoa cháy đều, ít khói đen. Than tổ ong hoặc nhóm bằng nhựa, giấy tạo khói khét, ám vào đồ ăn. Nhìn rổ đồ sống: thịt có màu tươi, không nhớt, được che chắn, không để trần cạnh lối đi đầy bụi.

Về giá, hỏi trước giá từng loại, nhất là món tính theo xiên hay theo quả. Tránh để người bán "nướng hết rổ rồi tính". Giá đồ nướng Sa Pa thay đổi theo mùa, mùa cao điểm và lễ Tết thường cao hơn; khoảng chênh không lớn nhưng hỏi trước vẫn giúp bữa ăn vui vẻ hơn.

Một mẹo nhỏ: chọn bếp có người địa phương đang ăn hoặc mua mang về. Người Sa Pa biết bếp nào tẩm ướp ngon, bếp nào chỉ bán cho khách vãng lai.

Những điều nên tránh

Vài lỗi khách hay mắc khi ăn đồ nướng ngoài trời ở Sa Pa:

• Ăn đồ nướng no rồi đi tiếp lẩu, dẫn tới đầy bụng, khó ngủ ở độ cao lạnh.
• Gọi các món "lạ" như thịt rừng không rõ nguồn: nhiều loài động vật hoang dã bị pháp luật cấm buôn bán, và thịt không rõ nguồn gốc là rủi ro an toàn thực phẩm.
• Ăn thịt nướng chưa chín kỹ ở lõi, nhất là lợn; cắn thử thấy hồng đỏ thì nhờ nướng thêm.
• Uống rượu ngô quá nhiều cạnh bếp than rồi đi bộ dốc trơn trong đêm sương.
• Ngồi quá gần bếp than trong không gian kín gió; khói than có khí độc, ngồi nơi thông thoáng.

Thời điểm ăn đồ nướng hợp nhất

Bếp nướng thường đông từ khoảng sáu giờ tối đến mười giờ. Mùa đông từ tháng mười một đến tháng ba, nhất là những đêm có sương mù hoặc mưa phùn, là lúc ngồi bên bếp than thấy thú vị nhất. Mùa hè Sa Pa mát chứ không lạnh, đồ nướng vẫn ngon nhưng ít "chất" hơn.

Ngày cuối tuần, dịp lễ, các khu tập trung bếp nướng rất đông. Muốn ngồi thong thả thì đi sớm, hoặc tìm bếp ở các con phố nhỏ hơn cách trung tâm vài trăm mét.

Làm một bữa nướng kiểu Sa Pa tại nhà

Ở nhà có thể dựng lại bữa nướng này với bếp than hoặc lò nướng. Ướp thịt ba chỉ với mắc khén giã, sả, tỏi, chút mật ong và nước mắm, để ít nhất một giờ. Trứng gà rửa sạch, đục lỗ nhỏ ở đầu tròn, nướng lửa vừa, xoay đều. Ngô nếp để nguyên vài lớp vỏ trong cùng khi nướng cho khỏi cháy hạt.

Cơm lam khó hơn vì cần ống tre non; có thể thay bằng xôi nếp nương nắm chặt rồi nướng xém mặt. Chấm muối vừng, muối ớt mắc khén. Không có không khí núi rừng, nhưng đủ để cả nhà hình dung một buổi tối Sa Pa.

Đồ uống đi kèm cho hợp trời lạnh

Bên cạnh bếp nướng thường có người bán rượu táo mèo, rượu ngô, nước gừng nóng, trà nóng. Rượu là thói quen của nhiều khách nhưng không bắt buộc; trời lạnh, đi bộ dốc, uống rượu dễ khiến người mất cảm giác lạnh và dễ ngã. Nếu uống, chỉ vài chén nhỏ và tuyệt đối không lái xe máy sau đó.

Lựa chọn hợp hơn cho cả nhóm là một ấm trà nóng hoặc cốc nước gừng mật ong. Trẻ em có thể uống sữa ấm, nước ngô luộc. Một số quán quanh khu trung tâm còn có sữa đậu nành nóng, rất hợp với ngô khoai nướng.

Mấy món nướng của bản ít khách biết

Ngoài phố, đồ nướng chủ yếu là những thứ dễ bán. Nếu ở homestay trong các bản như Tả Van, Lao Chải, Tả Phìn, bạn có thể gặp những món nướng của bếp nhà: cá suối nướng kẹp tre, thịt lợn bản thái mỏng ướp mắc khén nướng trên than củi, lạp xưởng gác bếp nướng lại, bắp cải hay su su nướng than.

Những món này phụ thuộc mùa và sự sẵn có của nhà chủ, không gọi lúc nào cũng được. Hãy hỏi từ chiều, nói rõ số người, để chủ nhà chuẩn bị. Một bữa nướng bên bếp lửa nhà sàn thường cho cảm giác gần gũi hơn hẳn bếp nướng ồn ào ngoài phố.

Đồ nướng mùa hè và mùa đông khác nhau ra sao

Mùa hè, Sa Pa mát, khách đông vào dịp nghỉ hè, đồ nướng nhiều nấm, rau, ngô non vừa vào vụ. Mùa đông, bếp than đông hơn, khoai lang, khoai môn, trứng nướng bán chạy, và người ta ngồi lâu hơn bên bếp để sưởi. Mùa nào cũng có trứng và thịt xiên, nhưng nông sản trên vỉ thay đổi theo vụ của nương.