Nhộng ong rừng Lai Châu: mùa lấy nhộng, món xào lá chanh và lưu ý dị ứng

Cuối hè sang thu, khi tổ ong rừng đầy nhộng, người Thái, người Mông ở Lai Châu lại vào rừng lấy tổ. Nhộng ong được tách khỏi tổ, đem xào lá chanh, làm chả, hấp lá chuối hay rang giòn. Món ăn này có mặt trong bữa cơm gia đình lẫn mâm tiếp khách, được coi là món ngon theo mùa.

Với khách xuôi, nhộng ong là món lạ, dễ khiến người ta tò mò mà cũng ngại. Bài này giới thiệu các món nhộng ong phổ biến, cách chọn, sơ chế, và điều quan trọng nhất: ai không nên ăn, vì nhộng ong có thể gây dị ứng nặng.

Nhộng ong lấy từ đâu

Nhộng là giai đoạn ấu trùng của ong, nằm trong các lỗ tổ. Ở Lai Châu, người ta lấy nhộng của nhiều loài ong khác nhau, phổ biến là ong mật rừng, ong khoái làm tổ trên cây cao và một số loài ong làm tổ trong đất. Mỗi loài cho nhộng có kích cỡ, độ béo khác nhau.

Lấy tổ ong rừng là việc nguy hiểm, đòi hỏi kinh nghiệm. Người vùng cao dùng khói, đuốc để đuổi ong, mặc đồ kín, thường đi theo nhóm. Khách không nên tự tìm và lấy tổ ong; nhiều loài ong rừng có nọc độc mạnh, bị đốt nhiều nốt có thể nguy hiểm đến tính mạng.

Mùa nhộng ong

Mùa lấy nhộng thường vào khoảng tháng tám, tháng chín đến tháng mười, khi đàn ong phát triển mạnh, tổ có nhiều nhộng béo, trắng. Ở chợ phiên các huyện vùng cao, mùa này bày bán những tổ ong còn nguyên, những bát nhộng trắng ngà.

Ngoài mùa, một số nơi bán nhộng đông lạnh. Nhộng tươi theo mùa vẫn ngon hơn, nhưng đông lạnh đúng cách giúp những ai thích món này có thể ăn quanh năm.

Chọn nhộng ong ngon

Khi mua nhộng ở chợ, hãy để ý:

• Nhộng màu trắng ngà, căng tròn, chưa có chân cánh rõ; nhộng sắp nở thành ong thường sẫm màu, nhiều chân, kém ngon.
• Không có mùi chua, hôi; nhộng tươi có mùi ngọt nhẹ.
• Nhộng không bị dập nát, chảy nước.
• Nếu mua cả tổ, chọn tổ còn nhiều lỗ đầy, nắp sáp trắng.
• Hỏi rõ loài ong và ngày lấy tổ.

Những món nhộng ong phổ biến

Nhộng ong xào lá chanh. Nhộng sơ chế sạch, xào nhanh với mỡ, hành, tỏi, thêm lá chanh thái chỉ. Món béo, bùi, thơm mùi lá chanh, ăn với cơm hoặc xôi.

Chả nhộng ong. Nhộng trộn với trứng, thịt băm, hành, lá chanh, rán thành chả. Món dễ ăn với người lần đầu thử.

Nhộng ong hấp lá. Nhộng trộn gia vị, gói lá chuối hoặc lá dong, hấp hoặc nướng. Giữ được vị ngọt béo tự nhiên.

Nhộng ong rang giòn. Rang nhộng trong chảo đến khi vàng giòn, rắc muối. Món nhắm của người lớn.

Canh nhộng ong. Nhộng nấu với rau ngót rừng, rau cải, thêm gừng. Ít gặp hơn các món kể trên.

Sơ chế nhộng ong

Sơ chế đúng giúp nhộng sạch và an toàn hơn:

1. Tách nhộng khỏi tổ bằng cách dùng nhíp hoặc lắc nhẹ tổ cho nhộng rơi ra.
2. Loại bỏ nhộng thâm, nát, có màu lạ, và những con ong trưởng thành lẫn vào.
3. Rửa nhộng nhẹ tay bằng nước muối loãng, sau đó rửa lại bằng nước sạch.
4. Chần qua nước sôi khoảng nửa phút để nhộng săn lại và sạch hơn.
5. Để thật ráo trước khi xào, rán hoặc làm chả.

Ai nên tránh ăn nhộng ong

Nhộng ong giàu đạm, nhưng là nhóm thực phẩm có nguy cơ gây dị ứng. Đã có nhiều trường hợp phải đi cấp cứu sau khi ăn nhộng ong với các biểu hiện như ngứa, nổi mẩn, phù môi mắt, khó thở, đau bụng, nôn. Một số trường hợp nặng có thể sốc phản vệ, cần xử trí y tế ngay.

Người có tiền sử dị ứng hải sản, côn trùng, phấn hoa, hen suyễn, trẻ nhỏ, phụ nữ mang thai nên tránh hoặc rất thận trọng. Người lần đầu ăn chỉ nên thử một lượng nhỏ, không ăn khi đang uống rượu, và theo dõi cơ thể vài giờ sau đó. Nếu có dấu hiệu bất thường, cần đến cơ sở y tế gần nhất.

Bảo quản nhộng ong

Nhộng tươi rất nhanh hỏng, chỉ nên để ngăn mát một hai ngày. Muốn để lâu hơn, chần qua nước sôi, để ráo, chia túi nhỏ và cấp đông. Khi dùng, rã đông trong ngăn mát rồi chế biến ngay, không cấp đông lại.

Nhộng có mùi chua, thâm đen, chảy nhớt là đã hỏng, phải bỏ. Không mua nhộng bán ngoài trời nắng nóng, không có đá giữ lạnh, vì rủi ro ngộ độc rất cao.

Nhộng ong xào lá chanh: cách làm chi tiết

Nhộng đã sơ chế, chần và để ráo. Phi thơm hành khô, tỏi với chút mỡ lợn hoặc dầu ăn. Cho nhộng vào đảo nhẹ tay ở lửa vừa, tránh đảo mạnh làm nhộng vỡ. Nêm chút muối, nước mắm, hạt tiêu.

Khi nhộng săn lại, chuyển màu vàng nhẹ, thêm lá chanh thái chỉ và ít hành lá, đảo thêm nửa phút rồi tắt bếp. Không xào quá lâu, nhộng sẽ khô và mất vị béo. Ăn nóng với cơm, xôi hoặc làm món nhắm.

Một số nhà cho thêm trứng gà đánh tan vào cuối khi xào, tạo món nhộng ong xào trứng mềm, dễ ăn hơn với trẻ lớn và người lần đầu thử, tất nhiên vẫn cần lưu ý dị ứng.

So sánh các món nhộng ong

Mỗi món hợp một tình huống khác nhau. Bảng dưới giúp bạn chọn:

Nhộng ong trong ẩm thực vùng cao

Ăn côn trùng và ấu trùng côn trùng là truyền thống của nhiều dân tộc vùng cao Việt Nam, cũng như nhiều nơi trên thế giới. Với người Thái, Mông ở Lai Châu, nhộng ong là thức ăn giàu đạm theo mùa, gắn với hiểu biết về rừng: biết loài ong nào làm tổ ở đâu, tổ nào đã đủ nhộng.

Ngày nay nhộng ong còn trở thành món đặc sản thu hút khách, giá cao, nên việc khai thác quá mức cũng là chuyện đáng lo. Thưởng thức có chừng mực, ủng hộ những người lấy tổ có hiểu biết và không phá hủy cả đàn ong, là cách để món ăn này còn tồn tại lâu dài.

Làm chả nhộng ong tại nhà

Nhộng đã chần, để ráo, băm sơ hoặc để nguyên tùy thích. Trộn nhộng với thịt lợn băm, hai quả trứng gà, hành lá, lá chanh thái chỉ, chút hạt tiêu, nước mắm. Hỗn hợp vừa sánh, không quá lỏng.

Đun chảo nóng với ít dầu, múc từng thìa hỗn hợp, dàn mỏng, rán lửa vừa đến khi mặt dưới vàng thì lật. Chả chín vàng hai mặt, thơm mùi lá chanh. Ăn nóng với cơm hoặc cuốn rau sống. Vì nhộng đã lẫn trong trứng và thịt, món này giúp người ngại hình thù của nhộng dễ thử hơn.

Thử nhộng ong lần đầu: một quy trình an toàn

Nếu chưa từng ăn nhộng ong, hãy làm theo các bước nhỏ sau:

• Chọn nơi chế biến uy tín, nhộng nấu chín kỹ.
• Ăn một hai con trước, không uống rượu kèm.
• Chờ khoảng nửa giờ đến một giờ xem cơ thể có ngứa, mẩn, khó chịu không.
• Không có dấu hiệu lạ mới ăn tiếp, vẫn ở mức vừa phải.